Dieta eliminacyjna psów i kotów: przeprowadzenie, zasady i wskazówki

Dieta eliminacyjna to specjalistyczne podejście żywieniowe stosowane u psów i kotów w celu zidentyfikowania alergenów pokarmowych. Alergie pokarmowe mogą powodować u zwierząt objawy takie jak świąd, wysypki, wypadanie sierści, biegunka czy wymioty. Dieta eliminacyjna polega na stopniowym wycofywaniu i wprowadzaniu poszczególnych składników pokarmowych, aby zidentyfikować te, które powodują reakcje alergiczne.
Alergia pokarmowa jest uznaną jednostką kliniczną u psów i kotów i zawsze należy brać ją pod uwagę jeśli u zwierzęcia występuje świąd. Pokarm może być czynnikiem wyzwalającym atopowe zapalenie skóry u psów, a alergia pokarmowa może współistnieć z zespołem skóry atopowej u kotów. Jednakże nie musi. Pokarm może nie być tym co wywołuje problemy u zwierzęcia i należy szerzej patrzeć na możliwe niepożądane reakcje. U psów można zaobserwować inne objawy kliniczne niż u kotów. Będzie to pokrzywka, nawracająca piodermia i świąd grzbietu, a u kotów pokrzywka, zapalenie spojówek i objawy ze strony układu oddechowego. U obu gatunków mogą wystąpić objawy ze strony przewodu pokarmowego. Patogeneza u psów i kotów jest złożona i nie do końca poznana, co wpływa na ograniczone opcje wiarygodnych diagnostycznych testów laboratoryjnych. Obecnie diagnoza opiera się na odpowiednio przeprowadzonej próbie żywieniowej z następującą po niej prowokacją. Czyli właśnie na diecie eliminacyjnej.
Rozpoczęcie diety eliminacyjnej
- Konsultacja z lekarzem weterynarii: Przed rozpoczęciem diety eliminacyjnej, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem weterynarii. Lekarz weterynarii oceni stan zdrowia zwierzęcia i sprawdzi czy problemy na pewno są wywołane alergią pokarmową. Wszystko zależy od tego jakie objawy występują o zwierzęcia. Jeśli zwierzę cierpi z powodu zmian skórnych i świądu to lekarz może zadecydować o pobraniu zeskrobin z tej zmiany.
- Do wykluczenia alergia środowiskowa (do rozważenia testy na alergeny środowiskowe, obserwacja czy objawy występują np. w danej porze roku a poza już nią nie)
- Wybór diety eliminacyjnej. Najbardziej korzystnym rozwiązaniem jest podjęcie decyzji o przejściu na dietę eliminacyjną przygotowywaną samodzielnie (ale pod okiem doświadczonego dietetyka zwierzęcego.) Jest też opcja wyboru karmy o jak najprostszym składzie i o jak najniższym stopniu przetworzenia np. karm monoproteinowych.
- Początek diety eliminacyjnej: Wprowadź wybraną dietę stopniowo, przez okres 5-7 dni, mieszając ją z dotychczasową karmą. Po tym okresie, rozpoczyna się właściwy etap diety eliminacyjnej, który trwa do 12 tygodni.
- Które mięso wybrać na początek? To z którym zwierzę nie miało wcześniej styczności albo miało najmniejszą styczność. Za największe alergeny u psów traktuje się: wołowinę, drób, pszenicę i soję a u kotów wołowinę, drób, ryby.
Monitorowanie i ocena efektów diety eliminacyjnej
- Obserwacja: Podczas diety eliminacyjnej, należy bacznie obserwować zwierzę, zwracając uwagę na wszelkie zmiany w jego zachowaniu, apetycie oraz na pojawienie się objawów alergicznych.
- Kontrola zoodietetyczna/weterynaryjna: Regularne kontrole są niezbędne w trakcie diety eliminacyjnej celem oceny postępów i wprowadzenia ewentualnych zmian w diecie. Informuj o każdym odstępstwie od diety!
- Dziennik żywieniowy: Warto prowadzić dziennik żywieniowy, zapisując produkty spożywane przez zwierzę, a także ewentualne objawy alergiczne. Duże znaczenie mają też dodatkowe zmienne takie jak przyjmowane leki, stresy, wizyty w nowych miejscach - one także mogą wpływać na pojawienie się objawów, które mogą być mylnie zinterpretowane jako alergiczne.
Ponowne wprowadzenie innych składników pokarmowych - pojedynczo
- Testy prowokacyjne: Po zakończeniu diety eliminacyjnej, można zacząć ponownie wprowadzać pojedynczo składniki pokarmowe, w celu sprawdzenia , czy powodują one reakcje alergiczne. Proces ten nazywany jest testami prowokacyjnymi.
- Wprowadzenie pojedynczych składników: Wprowadzaj pojedyncze składniki pokarmowe co 2 tygodnie, obserwując reakcje zwierzęcia. Przykłady składników to różne rodzaje mięsa, ryby, suplementy. Ważne są obserwacje opiekuna - co może być potencjalnym problemem.
- Reakcje alergiczne: Jeżeli podczas wprowadzania nowego składnika pokarmowego u zwierzęcia pojawią się objawy alergiczne, należy natychmiast wyeliminować ten składnik z diety. Jeżeli objawy ustąpią, można uznać, że dany składnik jest alergenem. Dalsze testy i próby można prowadzić dopiero, gdy ustąpią objawy - aby wiedzieć czy kolejne elementy diety je wywołują, bądź nie.
- Opracowanie diety: Po zidentyfikowaniu alergenów, opracowuje się dietę dostosowaną do potrzeb żywieniowych zwierzęcia, unikając produktów, które powodują reakcje alergiczne.
Utrzymywanie diety eliminacyjnej i dalsze kroki
- Długoterminowe utrzymanie diety: Aby zapewnić zdrowie i dobre samopoczucie zwierzęcia, konieczne jest utrzymanie diety wolnej od alergenów przez całe jego życie.
- Kontrole zoodietetyczne i weterynaryjne: Regularne wizyty kontrolne są ważne, aby monitorować stan zdrowia zwierzęcia i ewentualnie dostosowywać dietę.
- Suplementacja diety: W przypadku restrykcyjnych diet, suplementacja witaminami i minerałami może być konieczna nawet w przypadku karm komercyjnych.
- Przygotowywanie własnych posiłków: Jeśli zdecydujesz się na przygotowywanie własnych posiłków dla swojego zwierzęcia, pamiętaj o zachowaniu równowagi żywieniowej. Skonsultuj się z dietetykiem, aby opracować odpowiedni plan żywieniowy.
Podsumowanie: Dieta eliminacyjna dla psów i kotów może być kluczowym narzędziem w identyfikacji alergenów pokarmowych i zapewnieniu zdrowia zwierzęcia. Proces ten wymaga cierpliwości i zaangażowania opiekuna, ale efekty w postaci zdrowszego i szczęśliwszego pupila są tego warte. Pamiętaj o konsultacjach z weterynarzem na każdym etapie diety eliminacyjnej, aby zapewnić właściwą opiekę i żywienie dla swojego psa lub kota.
Literatura: Mueller RS, Olivry T, Prélaud P. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (2): common food alergen sources in dogs and cats. BMC Vet Res 2016;12:9 Olivry T, Mueller RS, Prélaud P. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (1): duration of elimination diets. BMC Vet Res 2015;11:225.